დღეს ტექნოლოგიური სამყარო იმაზე სწრაფად იცვლება, ვიდრე რამდენიმე ათეული წლის წინ ვინმეს წარმოედგინა. ტელევიზიის საყურებლად ან რადიოს მოსასმენად უკვე აღარ არის აუცილებელი გადამცემი ანძის სიახლოვე. ინტერნეტმა ინფორმაციის მიღების წესიც შეცვალა და ადამიანმა შეიძლება მსოფლიოს მეორე მხარეს მიმდინარე მოვლენებს ტელეფონიდან რამდენიმე წამში მიადევნოს თვალი. ამ ცვლილებების ფონზე განსაკუთრებით საინტერესო ხდება ისეთი ნაგებობების ისტორიის გაცნობა და წარსულში მოგზაურობა, რომლებმაც ოდესღაც ინფორმაციის გავრცელებაში გადამწყვეტი როლი შეასრულა.

მთაწმინდის სატელევიზიო ანძის ისტორია გასული საუკუნის შუა პერიოდს უკავშირდება, როდესაც საქართველოში ტელევიზია ჯერ კიდევ ახალი ტექნოლოგიური სიახლე იყო. პირველი ქართული ტელეგადაცემები ეთერში 1956 წელს გავიდა და სწორედ ამ პერიოდიდან დაიწყო მაუწყებლობის ტექნიკური ინფრასტრუქტურის განვითარებაც.

თბილისს სჭირდებოდა ისეთი სატელევიზიო და რადიოსამაუწყებლო სისტემა, რომელიც სიგნალს ქალაქისა და ქვეყნის სხვადასხვა მიმართულებით გაავრცელებდა. ამისთვის მთაწმინდა ერთ-ერთი ყველაზე ბუნებრივი არჩევანი იყო - მისი სიმაღლე ქალაქის დიდ ნაწილზე სიგნალის გავრცელებისთვის მნიშვნელოვან უპირატესობას ქმნიდა.

პირველი ანძის მშენებლობა 1952 წელს დაიწყო და 1956 წელს დასრულდა. ის, დაახლოებით, 185 მეტრის სიმაღლის იყო და დღევანდელ ანძასთან შედარებით ბევრად მარტივი, ფერმული კონსტრუქცია ჰქონდა. მისი აშენება მხოლოდ რკინის კოშკის დადგმას არ ნიშნავდა. ანძასთან ერთად შეიქმნა ის ტექნიკური გარემოც, რომლის გარეშეც ტელევიზია საერთოდ ვერ იმუშავებდა.

მთაწმინდის ზედა პლატოზე განთავსდა სტუდია და სააპარატო ბლოკიც. პირველი ანძა თავის დროზე საჭირო სიმძლავრისთვის საკმარისი იყო, მაგრამ რამდენიმე წელიწადში მისი შესაძლებლობები შეზღუდული აღმოჩნდა. იზრდებოდა სატელევიზიო არხების რაოდენობა, იზრდებოდა მაუწყებლობის მასშტაბიც და ძველი კონსტრუქცია ახალ მოთხოვნებს ვეღარ პასუხობდა. ამიტომ, მისი ჩანაცვლება გადაწყდა.

ასე გაჩნდა მთაწმინდაზე მეორე, ბევრად უფრო შთამბეჭდავი ანძის იდეა. 1972 წელს თბილისში ახალი სატელევიზიო ანძა დამონტაჟდა, რომლის სიმაღლემ 277,5 მეტრს მიაღწია. სწორედ ეს კონსტრუქცია გახდა თბილისის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობადი სილუეტის ნაწილი. მისი დანიშნულება მხოლოდ ტელევიზიის გადაცემით არ შემოიფარგლებოდა, ანძა რადიო და სხვა სახის საკომუნიკაციო სიგნალების გავრცელების მნიშვნელოვან ინფრასტრუქტურასაც წარმოადგენდა.

მისი პროექტი უკრაინის მეტალოკონსტრუქციების კვლევით ინსტიტუტს უკავშირდება. ქართული წყაროების მიხედვით, კონსტრუქციის უშუალო დამპროექტებლად ნიკოლაი ბუტია სახელდება, ხოლო სხვა წყაროებში პროექტის ხელმძღვანელ ინჟინრებად ანატოლი პერელმუტერი და ისააკ ზატუნოვსკიც არიან მოხსენიებული. ეს განსხვავებული ცნობები ერთ რამეზე თანხმდება - თბილისის ახალი ანძა იმდროინდელი საბჭოთა საინჟინრო სკოლის საკმაოდ სერიოზული პროექტი იყო.

კონსტრუქცია საქართველოში კი არა, საბჭოთა კავშირის სხვა ინდუსტრიულ საწარმოებში მზადდებოდა და შემდეგ მთაწმინდაზე მისი მონტაჟი განხორციელდა. ერთ-ერთი ქართული წყარო მიუთითებს, რომ სამუშაოებში რუსთავის "სტალკონსტრუქციის" სამშენებლო სამმართველო მონაწილეობდა. როცა ახალი კონსტრუქცია დასრულდა, ძველი ანძა დაშალეს და მისი სხვა ადგილზე გადატანა გადაწყდა. ის გორის სიახლოვეს გადაიტანეს.

კონსტრუქცია შექმნილია ისე, რომ გაუძლოს ძლიერ ქარს, წვიმასა და სხვა ბუნებრივ პირობებს. ანძის ფერები კი განსაკუთრებით თვალშისაცემია ღამით, როდესაც განათება მას თბილისის ცაზე კიდევ უფრო გამორჩეულს ხდის. იმ დროისთვის ეს უბრალოდ საინჟინრო ნაგებობა არ ყოფილა. ტელევიზია ადამიანების ყოველდღიურ ცხოვრებაში სულ უფრო დიდ ადგილს იკავებდა. სახლში ტელევიზორის ჩართვა ნიშნავდა, რომ ადამიანი ერთდროულად ხდებოდა იმ მოვლენების მაყურებელი, რომლებიც შეიძლება მის სახლთან ძალიან შორს ხდებოდა. ახალი ამბები, კულტურული გადაცემები, სპორტული მატჩები, ფილმები, მუსიკალური პროგრამები - ყველაფერი ეს ეკრანზე ხვდებოდა და ამ ყველაფრის უკან უზარმაზარი ტექნიკური სისტემა იდგა, რომლის ერთ-ერთი ყველაზე თვალსაჩინო ნაწილი მთაწმინდის ანძა იყო.

შეიძლება ითქვას, რომ ანძამ იმ ეპოქის უხილავი კავშირი ხილული გახადა. ადამიანისთვის სახლში იდგა ტელევიზორი, ეკრანზე ჩანდა გამოსახულება, ისმოდა ხმა, მაგრამ იშვიათად ფიქრობდნენ იმაზე, საიდან მოდიოდა ეს სიგნალი და რამდენი ადამიანის მუშაობა იყო საჭირო, რომ გადაცემა მაყურებლამდე მისულიყო.

მთაწმინდის თავზე აღმართული ანძა ამ რთული სისტემის ერთ-ერთი მთავარი რგოლი იყო. თბილისის ხედში კი მას სხვა დატვირთვაც შეემატა. ქალაქის სხვადასხვა წერტილიდან ანძა ადვილად შესამჩნევი გახდა და თანდათან თბილისის ვიზუალური იდენტობის ნაწილად იქცა. განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ღამით განათებული ანძა მთაწმინდის კონტურს კიდევ უფრო გამოკვეთდა. ის უკვე აღარ იყო მხოლოდ ტექნიკური ობიექტი. თბილისისთვის ის ერთგვარ ორიენტირადაც იქცა, ნაგებობად, რომლის მიხედვითაც ქალაქის სხვადასხვა უბნიდან შეიძლება ადგილის მიხვედრა.

იყო სირთულეებიც - 1994 წლის ოქტომბერში, დაახლოებით, 100 მეტრის სიმაღლეზე ხანძარი გაჩნდა. ცეცხლი კაბელებს მოედო, რომლებითაც სიგნალი გადამცემი მოწყობილობიდან ანტენისკენ მიდიოდა. საბოლოოდ, კაბელები მთლიანად დაიწვა და მაუწყებლობა ერთ დღეზე მეტხანს შეწყდა. საბედნიეროდ, გადამცემი აპარატურა სერიოზულად არ დაზიანებულა და მაუწყებლობის აღდგენა შესაძლებელი გახდა.

თბილისის ანძის ფერები ხშირად მიმდინარე მოვლენებსა და მნიშვნელოვან თარიღებს უკავშირდება. განსაკუთრებულ დღეებში სხვადასხვა ფერით ნათდება და ამ გზავნილით მნიშვნელოვან მოვლენებს თითქოს ქალაქთან ერთად აღნიშნავს.