წიგნი უცნობი ენით, ამოუცნობი მცენარეებითა და იდუმალი ნახატებით - ვოინიჩის ხელნაწერი საუკუნეების განმავლობაში მკვლევრებს პასუხზე მეტად კითხვებს უჩენს.

მსოფლიოში უამრავი უძველესი წიგნი და დოკუმენტია შემორჩენილი, თუმცა ერთ-ერთი მათგანი დღემდე განსაკუთრებულ ინტერესს იწვევს. ვოინიჩის ხელნაწერი წიგნია, რომლის წაკითხვა და ზუსტი მნიშვნელობის გაგება დღემდე ვერავინ შეძლო. მასზე მუშაობდნენ ისტორიკოსები, ენათმეცნიერები, კრიპტოგრაფები და თანამედროვე კომპიუტერული სისტემებიც, მაგრამ მისი მთავარი საიდუმლო ჯერ კიდევ ამოუხსნელია.

ხელნაწერი დაახლოებით XV საუკუნით თარიღდება. მისი ტექსტი უცნობი სიმბოლოებითაა დაწერილი და არც ერთ ცნობილ ენას პირდაპირ არ ჰგავს. ასობით გვერდზე მოთავსებულია სიტყვები და ნიშნები, რომლებსაც თითქოს საკუთარი წესები და სტრუქტურა აქვთ.

თუმცა ყველაზე უცნაური მხოლოდ ტექსტი არ არის. წიგნის გვერდებზე გამოსახულია მცენარეები, რომელთა იდენტიფიცირებაც ხშირ შემთხვევაში შეუძლებელია. ასევე გვხვდება ვარსკვლავების, ზოდიაქოს ნიშნების, უცნაური სქემებისა და წყლის არხებში მოთავსებული ადამიანების ილუსტრაციები.

სწორედ ამიტომ, მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ ხელნაწერი შესაძლოა სხვადასხვა თემას ეხებოდეს - მედიცინას, ბოტანიკას, ასტრონომიას ან ალქიმიას. თუმცა ეს მხოლოდ ვარაუდებია, რადგან ტექსტის წაკითხვა ჯერაც შეუძლებელია.

ვოინიჩის ხელნაწერის ავტორის ვინაობაც უცნობია. არ არსებობს ზუსტი პასუხი, ვინ შექმნა ის და რატომ. ნახშირბადული დათარიღების მიხედვით, ხელნაწერის პერგამენტი XV საუკუნის დასაწყისს მიეკუთვნება, თუმცა ეს მაინც არ გვაძლევს პასუხს, ვინ იყო მისი ავტორი.

არსებობს უამრავი თეორია. ზოგი ფიქრობს, რომ წიგნი საიდუმლო სამეცნიერო ცოდნას შეიცავს, ზოგი კი მას სპეციალურად შექმნილ შიფრად მიიჩნევს. კიდევ ერთი ვერსიით, შესაძლოა მთელი ტექსტი დიდი ხნის წინ შექმნილი მისტიფიკაცია იყოს.

თანამედროვე ტექნოლოგიების განვითარებამ ვოინიჩის ხელნაწერის მიმართ ინტერესი კიდევ უფრო გაზარდა. მეცნიერები კომპიუტერული ანალიზისა და ხელოვნური ინტელექტის დახმარებით ცდილობენ ტექსტში არსებული სიმბოლოების, სიტყვებისა და განმეორებადი სტრუქტურების შესწავლას.

თუმცა ხელოვნურ ინტელექტსაც ერთი მნიშვნელოვანი პრობლემა აქვს — იმისთვის, რომ უცნობი ენა სრულად გაიგოს, ხშირად საჭიროა შედარება უკვე ცნობილ ენასთან ან სხვა წყაროსთან. ვოინიჩის ხელნაწერის შემთხვევაში კი ასეთი გასაღები ჯერ არ არსებობს.

ხელნაწერს სახელი ვილფრიდ ვოინიჩის პატივსაცემად ეწოდა - წიგნით მოვაჭრისა, რომელმაც ის XX საუკუნის დასაწყისში შეიძინა და ფართო საზოგადოებას გააცნო. დღეს უნიკალური ხელნაწერი იელის უნივერსიტეტში ინახება და მისი ციფრული ვერსიის შესწავლაც შესაძლებელია.

საუკუნეების განმავლობაში ადამიანები ცდილობენ ერთი მარტივი კითხვის პასუხის პოვნას: რას გვეუბნება ვოინიჩის ხელნაწერი?

წიგნში პერგამენტის დაახლოებით 240 გვერდია. ყდაზე არ არის არავითარი წარწერა თუ ნახატი. გვერდის სიდიდეა - 16,2X23,5 სმ-ზე, წიგნის სისქე - 5 სმ. გვერდების დანომვრის პრობლემა (რომელიც, ეტყობა შეტანილი იყო წიგნის დაწერის შემდეგ ბევრად გვიან) მიანიშნებს იმაზე, რომ, ზოგიერთი გვერდი დაკარგული იყო იქამდე სანამ ვილფირდ ვოინიჩი შეიძენდა, თავდაპირველად წიგნი შეიცავდა არანაკლებ 272 გვერდისა.

ტექსტი დაწერილია ბატის ფრთით, მელნით, რომელიც დაფუძნებულია ჯირკლოვანი შეერთებით გალურ მჟავასთან. ილუსტრაცია მკაცრადაა გაფერადებული ფერადი მელნებით, შესაძლებელია წიგნის დაწერის შემდეგ.

შესაძლოა, ეს არის დავიწყებული ენის უკანასკნელი ნიმუში. შესაძლოა, რთული შიფრი, რომლის გასაღებიც დაიკარგა. ან შესაძლოა, ყველაზე დახვეწილი ისტორიული ხუმრობა, რომელმაც საუკუნეებს გაუძლო.

ერთი რამ კი უდავოა - სანამ მისი საიდუმლო არ გაიხსნება, ვოინიჩის ხელნაწერი დარჩება მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე იდუმალ და მომხიბვლელ წიგნად, რომელიც გვახსენებს, რომ ისტორიის ყველა საიდუმლო ჯერ კიდევ არ ამოხსნილა. 

საშუალო შტაბეჭდილება რომელსაც ახდენს მანუსკრიპტის დარჩენილი გვერდები, საშუალებას გვაძლევს ვივარაუდოთ, ის იყო განკუთვნილი იმისათვის, რომ სამსახური გაუწიოს ფარმაასლს ან ცალკეული თემებით შუა საუკუნეების  წიგნს ან უფრო გვიანდელ მედიცინას. თუმცა ილუსტრაციების დამაბნევებელი ნაწილები ავსებენ ბევრ თეორიას წიგნის წარმოშობის, მისი შინაარსისა და იმ მიზნების შესახებ რისთვისაც იყო ის დაწერილი. 

დარწმუნებით შეიძლება ითქვას, რომ წიგნის დიდი ნაწილი მიძღვნილია მცენარეებისთვის, მაგრამ მცდელობა შეედარებინათ ისინი მცენარეთა რეალურ ნიმუშებთან და იმ დროის სტილიზებულ სურათებთან საბოლოოდ მთლიანად ჩავარდა.